Sjálfbær framtíð verður ekki að veraleika nema hugmyndir um hið góða líf – breytist!

Andspænis þeim hnattrænu ógnum sem við okkur blasa – loftslagsbreytingum, stríðum, aukinni misskiptingu og gervigreind sem þrengir að mennskunni úr ólíkum áttum – er stærsta áskorun menntakerfa Vesturlanda að hjálpa ungum sem öldnum að dreyma með nýjum hætti – að sjá fyrir sér nýja framtíð.

Hinar viðteknu hugmyndir duga ekki lengur, þær hafa vísað veg að því sem við þekkjum sem gott líf en nú hefur komið á daginn á sá vegur leiðir okkur í skelfilegar ógöngur. Draumar um gott líf þurfa að vera af nýjum toga, spunnir úr annars-konar þráðum en þeir draumar sem hafa fært okkur lífsgæði samtímans. Á næstu blað-
síðum ætla ég að færa rök fyrir því að við sem byggjum velsældarsamfélög Vesturlanda verðum að gefa upp á bátinn hina gömlu drauma um að drottna yfir náttúrunni og finna leiðir til að dreyma með nýjum hætti.

Þessi grein er ákall um breytta sýn á inntak og markmið menntunar.

Færð eru rök fyrir því að andspænis þeim hnattrænu ógnum sem við blasa – loftslagsbreytingum, stríðum, aukinni misskiptingu og gervigreind sem þrengir að mennskunni – sé stærsta áskorun menntakerfa Vesturlanda að hjálpa fólki að eiga sér nýja drauma.

Fjallað er um hvernig draumurinn um að drottna yfir náttúrunni hafi verið stöðugur um aldir þrátt fyrir að samfélög hafi tekið miklum breytingum og bent á að sjálfbær framtíð verði einungis að veruleika ef nýjum hugmyndum um hið góða líf verður unnið brautargengi; ef nýir draumar um að finna samhljóm með náttúrunni og finna til samkenndar með öðru fólki verða hreyfiafl einstaklinga og samfélaga. Til að það geti orðið að veruleika er ekki nóg að mennta hugann og höndina, heldur þarf menntun sem umbreytir hjartanu svo fólk læri að elska landið og hafa stjórn á eigin löngunum.

Norræn samfélög eru samfélög ofgnóttar og sú staðreynd að jafnvel þar býr fólk við skort er einungis til marks um að gæðunum er ekki skipt með sanngjörnum hætti. Í slíkum samfélögum ætti það að vaxa og verða grænni að vera augljóst markmið. Hver vill ekki lifa lífi sem einkennist af umhyggjusemi, í samhljómi við náttúruna og annað fólk, njóta frítíma og hafa aðgang að náttúrulegu umhverfi?

Hvaða fólk vill ekki lifa í heimi sem það elskar og sem nærir líkama og sál í gegnum tengsl sem byggjast á gagnkvæmri virðingu og umhyggju?

Það eru draumar um slíkan heim sem skólakerfi Vesturlanda verða að halda á lofti ef draumar um gott líf eiga ekki að snúast upp í hreina martröð. Sú menntun sem börn afla sér í þessum kerfum má ekki vera yfirborðsleg menntun sem festir í sessi ríkjandi viðhorf og félagskerfi, heldur verður hún að vera umbreytandi; hún verður að umbreyta hjartanu, umbreyta sýn okkar á okkur sjálf, heiminn sem við byggjum og þær framtíðir sem valið stendur um. Þannig tekst okkur kannski að umbreyta þeim samfélögum sem við byggjum og gera drauminn um að lifa í samhljómi með náttúrunni að veruleika.

Þótt mér hafi á þessum síðum verið mikið niðri fyrir hef ég ekki sett fram neinar nýjar hugmyndir, ekki orðað hugsanir sem hafa ekki verið settar fram oft áður. Afsökun mín fyrir að endurtaka nokkur vel þekkt sannindi er sú að ef við viljum vaxa og verða græn verðum við sífellt að minna okkur á þau. Andspænis bákni martraðarinnar verðum við sífellt að minna okkur á að hægt er að dreyma með öðrum hætti. Það er sorgleg staðreynd um mannlega náttúru að við veljum ekki hið góða sem við sækjumst eftir en höldum áfram að þiggja hið vonda sem vaninn réttir að okkur.

Gamlir draumar eða umbreytandi menntun | Tímarit um uppeldi og menntun

Tekið orðrétt upp úr grein eftir Ólaf Pál Jóhannsson í Tímariti um uppeldi og menntun.