Carol Ryff var heitt í hamsi í dag.

Hún lét ekki einu sinni hafa fyrir því að kynna sig, hún bara strunsaði á sviðið og byrjaði á slaginu og byrjaði á því að segja að ekki þýddi að vera í einhverri blekkingu. Ekki væri nóg að háskólakennarar og rannsakendur væru hér aðallega að tala hver við annan hér, nú þyrftu allir að gerast activistar. Hún væri miður sín yfir þessari miklu misskiptingu í heiminum sem væri bara að aukast og nú væru háskólamenntaðir í vandræðum að fá vinnu og fengju kannski afgreiðslustarfi í Starbuck og þar væri forstjórinn eða formaður stjórnar með 555x hærri árslaun en nýji háskólamenntaði þjóninn. Þeir auðugu, fá þeir aldrei nóg? þeir sem hafa það verst – eiga ekki séns, þeir sem hafa það skárra – eiga varla orðið séns, og þeir sem hafa það best virðast aldrei fá nóg.

Viljum við hafa þetta svona? nei nú þarf að breyta samfélagsgerðinni, ekki nóg að hver og einn spyrji sig ,,hvernig get ég aukið mína hamingju?” heldur þarf að spyrja ,,hvernig getum við breytt samfélaginu svo fleirri verði hamingjusamir” – og hún vildi meina að mikil fjölgun meðal hvítra verkamanna er dauðsföll vegna sjálfsvíga, ofnotkunar lyfja og áfengisdauði. Þetta er ,,death out of despair”.

Þetta er ekki einstaklingsavandmál, þetta er samfélagsmál – bendir Carol Ryff á, með sinni stóru rannsókn.

Hún hefur gert rannsókn í þrjá áratugi um gengi fólks á aldrinum 25 til 75 ára, með um 7000 þátttakendur og er þetta stæðsta rannsókn sinnar tegundar í USA og hefur því gögn máli sínu til stuðnings. Hún hefur mikið að segja og gögnin eru á heimasíðu sem allir meiga ganga i og nota og margir eru að því nú þegar:

MIDUS (Midlife in the United States) – Institute on Aging – UW–Madison

1. Menntun skiptir gríðarlega miklu. Fólk með meiri menntun hefur að jafnaði:

• lengri lífslíkur,
• meiri tilgang,
• minni streitu,
• betri heilsu,
• meiri stjórn á eigin lífi

En þetta er ekki bara vegna tekna. Menntun virðist einnig:

• auka sveigjanleika og lausnaleit (að menntun virðist móta ákveðna hugsunarhætti og færni sem nýtast þegar lífið verður erfitt)
• efla félagsleg tengsl
• styrkja sjálfræði

---

2. Ójöfnuður er orðinn mjög skaðlegur Þetta er kannski stærsta breytingin í málflutningi Ryff. Í nýrri greiningum MIDUS hefur hún sýnt að:

• bilið milli ríkra og fátækra hefur aukist
• fólk án háskólamenntunar upplifir meiri vonleysi
• óöryggi á vinnumarkaði grefur undan tilgangi
• langvinn streita safnast upp í líkamanum

Þetta sést meðal annars í streitu og þetta er vel mælanlegt: Meiri bólgur, hærra kortisól, verri svefn og verri geðheilsa.

3. Að hafa tilgang

Eitt sterkasta niðurstaðan úr MIDUS er að fólk sem upplifir mikinn tilgang í lífinu:

• lifir lengur
• fær síður Alzheimer
• heldur betri vitrænni getu
• fær síður hjarta- og æðasjúkdóma

Þetta hefur komið fram aftur og aftur.

---

En af hverju talar hún nú um aktivisma?

Þarna hefur orðið ákveðin breyting.

Ryff segir í dag í raun:

Við getum ekki lengur talað eingöngu um núvitund, þakklæti og jákvæða sálfræði ef samfélagið sjálft framleiðir streitu.

Hún bendir á hluti eins og:

• gríðarlegan tekjuójöfnuð
• ungt fólk sem finnur ekki vinnu við hæfi
• húsnæðisvanda
• loftslagskvíða
• kynþáttamisrétti
• skerta félagslega hreyfanleika

Þess vegna segir hún að sálfræðingar þurfi einnig að vinna að breytingum á kerfum, ekki aðeins að því að hjálpa einstaklingum að aðlagast þeim.

Þetta er ákveðin gagnrýni á jákvæða sálfræði. Að sú fræði hafi kannski verið of einstaklingsmiðuð.

Í stað þess að spyrja aðeins:

“Hvernig get ég orðið hamingjusamari?”

þurfum við líka að spyrja:

“Hvernig byggjum við samfélag þar sem fleiri geta blómstrað?”

Þetta er mjög í takt við nýrri strauma eins og: Lýðheilsa, samfélagssálfræði, félagslegt réttlætiÞetta merkir ekki endilega að allir eigi að fara í mótmælagöngur.

Aktivismi getur verið að:

• berjast fyrir betri geðheilbrigðisþjónustu,
• bæta menntakerfið,
• minnka fátækt,
• stuðla að réttlátari vinnumarkaði,
• styrkja samfélög,
• hafa áhrif á stefnumótun með rannsóknum

Með öðrum orðum: ef rannsóknir sýna hvað stuðlar að vellíðan, þá eigum við ekki bara að birta greinarnar heldur líka að vinna að því að samfélagið taki þær niðurstöður alvarlega.

Carol Ryff hefur sérstaklega skoðað:

• Hvernig tilgangur í lífinu (purpose in life) spáir fyrir um heilsu á miðjum aldri og síðar
• Hvernig félagsleg staða (menntun, tekjur og starfsöryggi) hefur áhrif á bæði sálræna og líkamlega heilsu
• Hvernig áhrif langvinnrar streitu safnast upp með aldrinum (svokallað allostatic load)
• Hvers vegna sumir eldast með mikilli vellíðan þrátt fyrir erfiðar aðstæður, á meðan aðrir glíma við versnandi heilsu

Þannig að þó rannsóknin sé kölluð Midlife in the United States, nær hún í raun yfir fullorðinsárin frá um 25 ára aldri og fram á efri ár, og er ein mikilvægasta langtímarannsókn heims á sálrænni vellíðan, öldrun og heilsu.

En fyrir stóru MIDUS rannsókina, var Carol Ryff þekktust fyrir að skoða vellíðan og hamingju einstaklinga út frá þessu módeli – sem hún smá talaði um en vildi ekkert mikið gera með og sagði að á sama tíma var hún aðallega samt að hugsa um son sinn Tylor …. en hér er samt það sem Carol Ryff var þekkt fyrir í áratug eða meira hér áður fyrr. Þess má geta að Carol Ryff er 75 ára í dag og hélt eldræðu á ráðstefnunni í morgun kl. 10.

• Sjálfsviðurkenning (Self-Acceptance) – að geta sætt sig við sjálfan sig, bæði styrkleika og veikleika.
• Jákvæð tengsl við aðra (Positive Relations with Others) – náin, hlý og traust sambönd.
• Sjálfræði (Autonomy) – að lifa í samræmi við eigin gildi frekar en væntingar annarra.
• Umhverfisleikni (Environmental Mastery) – að geta tekist á við daglegt líf og mótað aðstæður sínar.
• Tilgangur í lífinu (Purpose in Life) – að finna að lífið hafi stefnu og merkingu.
• Persónulegur þroski (Personal Growth) – að halda áfram að læra, vaxa og þróast.

Þessi sex atriði eru enn í dag meðal mest rannsökuðu mælikvarða á sálræna vellíðan.

---

Þetta endurspeglar muninn á:

• Hedónísk vellíðan – ánægja, jákvæðar tilfinningar og hamingja.
• Eudomónísk vellíðan – merking, tilgangur, sjálfsþroski og að lifa í samræmi við eigin gildi.

Þessi aðgreining hefur haft gríðarleg áhrif á jákvæða sálfræði

3. MIDUS-rannsóknin: Rannsóknin hefur sýnt meðal annars að:

• tilgangur í lífinu tengist betri heilsu
• góð félagsleg tengsl draga úr líkum á veikindum
• vellíðan hefur áhrif á bólgusvörun líkamans, ónæmiskerfið og öldrun
• sálræn vellíðan getur haft áhrif á líkamlega heilsu, ekki aðeins andlega

(2) Reflecting on 30 Years of Leading the Institute on Aging – Carol Ryff, PhD – YouTube